Groźby karalne (art. 190 KK)

Groźby karalne to przestępstwo z art. 190 Kodeksu karnego, które polega na grożeniu innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby dla niej najbliższej. Karalność nie pojawia się jednak przy każdej ostrej wypowiedzi — warunkiem jest to, by groźba wzbudzała w pokrzywdzonym uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Sprawcy grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2.

Jako adwokat prowadzący sprawy karne przed Sądem Rejonowym w Jeleniej Górze spotykam dwa rodzaje klientów: osoby pokrzywdzone, które chcą zgłosić groźby i ochronić siebie lub bliskich, oraz osoby oskarżone, którym zarzucono groźbę często wypowiedzianą w emocjach lub w żartach. Ten poradnik napisałem dla obu stron — wyjaśniam, kiedy zachowanie wypełnia znamiona przestępstwa z art. 190 KK, co grozi sprawcy, jak zgłosić groźby i jak je udowodnić, a także kiedy realnie można się bronić. Wyjaśnię również, czym groźba karalna różni się od stalkingu i od groźby służącej zmuszaniu, bo od tej kwalifikacji zależy zarówno grożąca kara, jak i sposób prowadzenia sprawy.

Czym jest groźba karalna — znamiona z art. 190 KK

Groźba karalna to zapowiedź popełnienia przestępstwa skierowana do innej osoby. Zgodnie z art. 190 § 1 Kodeksu karnego, kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby dla niej najbliższej, podlega karze, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona.

Aby mówić o przestępstwie, muszą wystąpić łącznie trzy elementy:

• Treść groźby — zapowiedź popełnienia przestępstwa (np. pozbawienia życia, uszkodzenia ciała, zniszczenia mienia). Zapowiedź zachowania, które nie jest przestępstwem, nie wypełnia tego znamienia.
• Adresat — groźba dotyczy pokrzywdzonego albo osoby dla niego najbliższej.
• Uzasadniona obawa — groźba musi realnie wzbudzić w pokrzywdzonym obawę spełnienia. Ocenia się to z uwzględnieniem zarówno odczuć pokrzywdzonego, jak i tego, czy przeciętny człowiek w jego sytuacji potraktowałby zapowiedź poważnie.

Forma groźby nie ma znaczenia. Karalna może być groźba wypowiedziana ustnie, gestem, ale też wysłana SMS-em, w wiadomości na komunikatorze czy w mediach społecznościowych. Co ważne, dla bytu przestępstwa nie jest konieczne, by sprawca rzeczywiście zamierzał spełnić groźbę — wystarczy, że jego zachowanie obiektywnie mogło wzbudzić uzasadnioną obawę.

Groźba karalna a groźba bezprawna, zmuszanie i stalking

Te pojęcia bywają mylone, a różnice między nimi przesądzają o kwalifikacji prawnej i grożącej karze. Dlatego warto je rozdzielić, zanim sprawa nabierze biegu.

Groźba karalna (art. 190 KK) to zapowiedź popełnienia przestępstwa wzbudzająca uzasadnioną obawę spełnienia — sama w sobie stanowi odrębne przestępstwo.

Groźba bezprawna to pojęcie szersze, zdefiniowane w art. 115 § 12 Kodeksu karnego: obejmuje zarówno groźbę karalną, jak i groźbę spowodowania postępowania karnego oraz groźbę rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci. Sama groźba bezprawna nie zawsze jest osobnym przestępstwem — znaczenie ma to, w jakim celu jej użyto.

Jeżeli ktoś używa groźby bezprawnej po to, by zmusić inną osobę do określonego działania, zaniechania albo znoszenia czegoś, może odpowiadać za zmuszanie z art. 191 KK. Z kolei powtarzające się nękanie wzbudzające poczucie zagrożenia lub istotnie naruszające prywatność to stalking z art. 190a KK, zagrożony surowszą karą. Ta sama sytuacja — na przykład seria gróźb po rozstaniu — bywa kwalifikowana różnie, w zależności od tego, czy chodziło o jednorazową zapowiedź, wymuszenie zachowania, czy uporczywe nękanie. Z mojego doświadczenia wynika, że właśnie od trafnej kwalifikacji zależy najwięcej, dlatego jej ocenę warto powierzyć adwokatowi.

Co grozi za groźby karalne — kara

Za przestępstwo groźby karalnej z art. 190 § 1 KK grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do lat 2. Sąd wybiera rodzaj i wysokość kary, biorąc pod uwagę m.in. okoliczności czynu, sposób działania sprawcy, jego dotychczasowy tryb życia oraz zachowanie wobec pokrzywdzonego.

W praktyce przy pierwszym tego typu czynie i niższym stopniu winy sąd częściej sięga po grzywnę lub ograniczenie wolności niż po bezwzględne pozbawienie wolności. Możliwe są też rozwiązania, które pozwalają uniknąć skazania lub złagodzić jego skutki — warunkowe umorzenie postępowania, dobrowolne poddanie się karze czy — przy karze pozbawienia wolności do roku — odbywanie jej w systemie dozoru elektronicznego.

Jak zgłosić groźby i jak je udowodnić

Jeśli jesteś pokrzywdzonym, groźby zgłaszasz na policji lub w prokuraturze, składając zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa. Już na tym etapie warto zadbać o materiał dowodowy, bo postępowanie w sprawie gróźb opiera się często na tym, co uda się utrwalić.

W gromadzeniu dowodów pomagają:

• zrzuty ekranu SMS-ów i wiadomości z komunikatorów (z widoczną datą i nadawcą);
• nagrania audio lub wideo, jeśli groźba padła osobiście lub przez telefon;
• dane świadków, którzy słyszeli groźbę albo widzieli jej skutki;
• dokumentacja własnej reakcji — np. zmiana trybu życia, zgłoszenie obawy bliskim, wizyta u lekarza.

Kluczowe jest wykazanie nie tylko treści groźby, ale i tego, że wzbudziła ona uzasadnioną obawę spełnienia. Dlatego w zawiadomieniu warto opisać, dlaczego potraktowałeś zapowiedź poważnie — czy sprawca był agresywny, czy miał wcześniej historię przemocy, czy groźbie towarzyszyły inne działania. Ze statystyk policyjnych dotyczących przestępstw z art. 190 KK wynika, że to właśnie ten element bywa najtrudniejszy do wykazania.

Po złożeniu zawiadomienia i wniosku o ściganie policja lub prokuratura prowadzi postępowanie sprawdzające albo od razu wszczyna dochodzenie. W jego toku możesz składać dalsze dowody i wnioski. Jeśli organy uznają materiał za wystarczający, sprawa trafia do Sądu Rejonowego wraz z aktem oskarżenia; jeśli nie — wydają postanowienie o umorzeniu lub odmowie wszczęcia, na które jako pokrzywdzony możesz złożyć zażalenie. Dla samego zgłoszenia nie ma sztywnego terminu, ale im wcześniej zareagujesz, tym łatwiej zabezpieczyć dowody i ustalić świadków — dlatego warto odbierać korespondencję z organów i pilnować wyznaczanych terminów.

Ściganie na wniosek — co to oznacza

Przestępstwo groźby karalnej z art. 190 KK jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że organy ścigania nie wszczynają i nie prowadzą postępowania z urzędu — potrzebne jest wyraźne żądanie pokrzywdzonego, by sprawcę ścigać. Wniosek składa się zwykle wraz z zawiadomieniem o przestępstwie.

Ma to istotne konsekwencje dla obu stron. Dla pokrzywdzonego — bez złożenia wniosku sprawa nie ruszy, nawet jeśli policja wie o groźbie. Dla osoby podejrzanej — cofnięcie wniosku przez pokrzywdzonego (za zgodą organu) może doprowadzić do umorzenia postępowania. To jeden z powodów, dla których w sprawach o groźby tak duże znaczenie ma porozumienie między stronami, w tym mediacja.

Obrona oskarżonego o groźby — kiedy nie ma przestępstwa

Jeśli to Tobie postawiono zarzut z art. 190 KK, pamiętaj, że nie każda ostra czy emocjonalna wypowiedź jest przestępstwem. Obrona koncentruje się zwykle na wykazaniu, że nie wystąpiło któreś ze znamion czynu. W praktyce kancelarii najczęściej badamy, czy:

• wypowiedź w ogóle była zapowiedzią popełnienia przestępstwa, czy raczej wyrazem złości, oceną lub przekleństwem bez konkretnej treści;
• groźba mogła wzbudzić uzasadnioną obawę — istotny jest kontekst: żart, kłótnia, słowa rzucone w afekcie, których nikt nie traktował poważnie;
• dowody rzeczywiście potwierdzają, że groźba padła i pochodziła od oskarżonego (np. czy SMS na pewno wysłał oskarżony).

Na sali sądowej w Jeleniej Górze wielokrotnie przekonałem się, że szczegółowa rekonstrukcja kontekstu rozmowy potrafi przeważyć o ocenie, czy doszło do przestępstwa. Dlatego pierwsze przesłuchanie jest tak ważne — wyjaśnienia złożone pochopnie, bez konsultacji z obrońcą, trudno potem odwołać. Jeśli czujesz, że sprawa może iść w stronę zarzutów, warto poznać też swoje uprawnienia opisane we wpisie o prawach przy zatrzymaniu przez policję.

Groźby po rozstaniu i w konflikcie sąsiedzkim — najczęstszy kontekst

W praktyce kancelarii sprawy o groźby karalne najczęściej wyrastają z dwóch sytuacji: konfliktów rodzinnych po rozstaniu oraz długotrwałych sporów sąsiedzkich. Łączy je to, że groźba zwykle pada w emocjach, a strony znają się i pozostają ze sobą w stałym kontakcie.

Ten kontekst ma realne znaczenie dowodowe. Po stronie pokrzywdzonego liczy się wykazanie, że obawa była uzasadniona mimo wcześniejszej znajomości — na przykład że groźbie towarzyszyła eskalacja, agresja fizyczna albo wcześniejsza historia przemocy. Po stronie osoby oskarżonej obrona często polega na pokazaniu, że słowa padły w trakcie wzajemnej kłótni i że żadna ze stron nie traktowała ich poważnie.

Mieszkańcom Jeleniej Góry, Kamiennej Góry czy Lubania, którzy trafiają do mnie z takimi sprawami, zawsze powtarzam to samo: nie kasuj wiadomości i nie odpowiadaj impulsywnie, bo każda kolejna wiadomość staje się dowodem — Twoim albo przeciwko Tobie. Sprawy o groźby karalne w regionie rozpoznaje Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze przy ul. Mickiewicza 21 — i to właśnie do tego sądu, jako pokrzywdzony albo jako oskarżony, najczęściej trafisz z taką sprawą.

Ile kosztuje pomoc adwokata w sprawie o groźby

Honorarium ustalam indywidualnie, w zależności od tego, czy reprezentuję pokrzywdzonego, czy bronię osoby oskarżonej, oraz od etapu sprawy — inaczej wygląda pomoc przy zawiadomieniu i wniosku, a inaczej obrona na rozprawie głównej. Znaczenie ma też stopień skomplikowania materiału dowodowego, np. obszerna korespondencja czy liczba świadków.

Najlepszym pierwszym krokiem jest rozmowa. Opisz, co się wydarzyło, a wspólnie ocenimy kwalifikację prawną i ustalimy zakres pomocy — skontaktuj się z kancelarią w Jeleniej Górze. Jeśli wolisz najpierw poznać zasady rozliczeń, zajrzyj do wpisu ile kosztuje porada prawna.

Najczęściej zadawane pytania

Najważniejsze wnioski

• Groźba karalna z art. 190 KK wymaga zapowiedzi popełnienia przestępstwa, która wzbudza u pokrzywdzonego uzasadnioną obawę spełnienia.
• Sprawcy grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2; przy mniejszej wadze czynu możliwe jest warunkowe umorzenie.
• Przestępstwo jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego — bez wniosku sprawa nie ruszy, a jego cofnięcie może zakończyć postępowanie.
• Niezależnie od tego, czy jesteś pokrzywdzonym, czy oskarżonym — zadzwoń, zanim zrobisz pierwszy krok, bo o wyniku często decyduje kontekst i dowody.