Przedawnienie zachowku — po ilu latach i od kiedy liczyć termin?

Przedawnienie zachowku to częsty powód, dla którego pominięte w testamencie dziecko albo małżonek przegrywa sprawę, choć zachowek mu się należał. Termin na dochodzenie zachowku to 5 lat, ale nie zawsze liczy się go od śmierci. Zależy to od tego, czy był testament i od kogo żądasz zapłaty: od spadkobiercy czy od osoby, która dostała darowiznę. Termin biegnie bez względu na to, czy wiesz o testamencie, a zwykłe pismo z wezwaniem do zapłaty go nie zatrzymuje.

W mojej praktyce przychodzą do mnie obie strony: uprawnieni, którzy liczą termin od złej daty, i spadkobiercy, którzy dostają pozew po terminie i nie wiedzą, że muszą podnieść zarzut. Jedni i drudzy często opierają się na nieaktualnych poradnikach, które wciąż piszą, że zawezwanie do próby ugodowej daje nowe 5 lat. Wyjaśniam, po ilu latach przedawnia się zachowek, od kiedy liczyć termin, jak ma się do tego „zasada 10 lat”, co przerywa bieg przedawnienia, co zrobić po jego upływie i jak zdążyć z pozwem.

Po ilu latach przedawnia się zachowek?

Termin przedawnienia roszczenia o zachowek wynosi 5 lat (art. 1007 Kodeksu cywilnego). Początek terminu zależy od tego, kto ma zapłacić:

Gdy spadkobierca z testamentu dostał też darowiznę, sądy liczą termin różnie: od ogłoszenia albo od śmierci (tak Sąd Okręgowy w Szczecinie, II Ca 794/17), więc bezpieczniej liczyć od śmierci spadkodawcy.

Od kiedy liczyć termin, gdy jest testament?

Ogłoszenie testamentu to czynność sądu spadku albo notariusza, który otwiera testament i sporządza protokół (art. 649–651 k.p.c.). Nikt nie zawiadamia o jego terminie, a mimo to przedawnienie biegnie od tego dnia, także gdy uprawniony do zachowku o testamencie nie wie (II CSKP 306/22; III CZP 53/13).

Przy kilku testamentach liczy się ten, z którego wynika Twoje roszczenie (III CSK 319/12). Gdy testament ogłoszono 3 lata po śmierci, roszczenie wobec spadkobiercy testamentowego przedawni się około 8 lat po śmierci, ale wobec obdarowanego nadal 5 lat od śmierci. Datę znajdziesz w protokole ogłoszenia, w aktach sprawy spadkowej albo u notariusza.

Od 9 lipca 2018 r., także dla roszczeń nieprzedawnionych w dniu wejścia zmian w życie, koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku (art. 118 k.c.). Sądy stosują to do zachowku (Sąd Okręgowy w Gliwicach, I C 772/23: śmierć w lutym 2018 r., koniec terminu 31 grudnia 2023 r.). Sąd Najwyższy nie rozstrzygnął tego w sprawie o zachowek, więc bezpieczniej wnieść pozew przed upływem 5 lat liczonych co do dnia.

Czy po 10 latach można jeszcze dostać zachowek?

Jeśli od śmierci minęło 10 lat, zwykle nie, bo zachowek przedawnia się z upływem 5 lat. Wyjątkiem jest testament ogłoszony później, przerwany albo wstrzymany bieg terminu i brak zarzutu przedawnienia.

Częściej „10 lat” oznacza regułę z art. 994 § 1 k.c. o obliczaniu zachowku, a nie przedawnienie. Nie dolicza się darowizn sprzed ponad 10 lat przed śmiercią, ale tylko dla osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Mieszkanie darowane synowi 20 lat przed śmiercią ojca się dolicza, bo limit 10 lat dziecka nie dotyczy. Więcej w tekście o zachowku od darowizny.

Co przerywa bieg przedawnienia zachowku, a co nie?

Przerwanie biegu przedawnienia oznacza, że termin zaczyna biec od nowa (art. 124 k.c.), a wstrzymanie tylko zatrzymuje zegar.

Co, jeśli zachowek już się przedawnił?

Przedawnione roszczenie nie wygasa, ale zobowiązany do zapłaty zachowku może jej odmówić, podnosząc zarzut przedawnienia (art. 117 § 2 k.c.). Bez zarzutu albo po zrzeczeniu się go sąd może zasądzić zachowek, a zapłaconego przedawnionego zachowku nie można żądać z powrotem (art. 411 pkt 3 k.c.).

Wyjątkowo sąd uznaje zarzut za nadużycie prawa (art. 5 k.c.). Liczą się przyczyny i długość spóźnienia oraz więź rodzinna; kilka lat zwłoki bez przeszkód praktycznie takiej szansy nie daje.

Jak nie dopuścić do przedawnienia zachowku?

1. Ustal datę ogłoszenia testamentu albo śmierci i zapisz, kiedy mija 5 lat.
2. Wezwij spadkobiercę do zapłaty kwoty policzonej np. w kalkulatorze zachowku. Wezwanie nie wstrzymuje terminu, ale sąd może od niego liczyć odsetki.
3. Bez zapłaty ani uznania długu złóż pozew o zachowek z zapasem kilku miesięcy.
4. Pozew składasz w sądzie ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 39 k.p.c.): w Jeleniej Górze w Sądzie Rejonowym przy ul. Mickiewicza 21, a przy żądaniu ponad 100 000 zł w Sądzie Okręgowym przy al. Wojska Polskiego 56.

Nie wiesz, od kiedy liczyć termin w Twojej sprawie o zachowek? Umów się na konsultację, a policzymy go na podstawie dokumentów spadkowych.

Najważniejsze wnioski

• Zachowek przedawnia się po 5 latach: od ogłoszenia testamentu albo od śmierci spadkodawcy.
• Bieg przerywa zwłaszcza pozew albo uznanie długu; wezwanie do zapłaty go nie przerywa, a zawezwanie do próby ugodowej tylko wstrzymuje.
• Przedawnienie działa tylko wtedy, gdy zobowiązany podniesie zarzut przedawnienia.