Zgoda na wyjazd dziecka za granicę – co warto wiedzieć, gdy rodzice są po rozwodzie?

Najkrótsza odpowiedź brzmi: po rozwodzie wyjazd dziecka za granicę co do zasady wymaga zgody obojga rodziców — chyba że jedno z nich nie ma władzy rodzicielskiej (np. zostało jej pozbawione) albo sąd ograniczył ją bez prawa współdecydowania o istotnych sprawach. Sam rozwód tego nie zmienia: jeśli oboje rodzice zachowali władzę rodzicielską, wyjazd dziecka za granicę pozostaje „istotną sprawą dziecka”, o której decydują wspólnie (art. 97 § 2 KRO). Zasada ta obejmuje również krótki wyjazd wakacyjny, a nie tylko przeprowadzkę za granicę na stałe — to częste zaskoczenie dla rodziców.

W praktyce to właśnie po rozwodzie pojawia się najwięcej sporów: jeden rodzic planuje wakacje, a drugi nie wyraża zgody albo nie odbiera telefonu. Jako adwokat prowadzący sprawy rodzinne w Jeleniej Górze często wyjaśniam rodzicom, że samowolny wyjazd bywa ryzykowny prawnie, a brakującą zgodę drugiego rodzica może zastąpić sąd opiekuńczy. Dobra wiadomość jest taka, że przepisy dają jasną ścieżkę wyjścia z impasu — trzeba tylko wiedzieć, jak z niej skorzystać i zrobić to z wyprzedzeniem. Poniżej tłumaczę, kiedy zgoda jest wymagana, jaką powinna mieć formę i co zrobić, gdy drugi z rodziców jej odmawia.

Czy po rozwodzie potrzebna jest zgoda drugiego rodzica na wyjazd dziecka za granicę?

Tak. Jeżeli oboje rodzice zachowali władzę rodzicielską, wyjazd dziecka za granicę jest istotną sprawą dziecka, o której rozstrzygają wspólnie (art. 97 § 2 KRO). Dotyczy to nie tylko przeprowadzki czy wyjazdu na stałe, ale również krótkiego, wakacyjnego wyjazdu — także wtedy, gdy dziecko mieszka na co dzień z jednym rodzicem.

Powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu rodzicowi w wyroku rozwodowym nie oznacza, że może on samodzielnie decydować o wszystkim. Drugi rodzic zwykle zachowuje prawo współdecydowania o istotnych sprawach — jego zakres określa wyrok (art. 58 § 1a KRO) — a wyjazd dziecka za granicę do takich spraw należy. Dlatego sama opieka nad dzieckiem po rozwodzie nie wystarcza, by wywieźć je za granicę bez wiedzy i zgody drugiego z rodziców.

Kiedy zgoda drugiego rodzica nie jest wymagana?

Zgoda nie jest potrzebna tylko wtedy, gdy drugi rodzic nie wykonuje władzy rodzicielskiej, ponieważ:

• został pozbawiony władzy rodzicielskiej prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 111 KRO);
• jego władza rodzicielska została zawieszona;
• nie żyje, jest nieznany albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych (art. 94 § 1 KRO).

Samo ograniczenie władzy rodzicielskiej zwykle nie wystarcza — jeśli rodzic zachował prawo współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, jego zgoda na wyjazd za granicę nadal jest wymagana. Każdą taką sytuację trzeba ocenić na podstawie treści konkretnego wyroku, bo to on określa zakres władzy każdego z rodziców.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie wyraża zgody na wyjazd?

Brak zgody nie oznacza, że wyjazd jest niemożliwy. Gdy rodzice nie potrafią się porozumieć w istotnej sprawie dziecka, rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 KRO). Rodzic planujący wyjazd składa wniosek o zezwolenie na wyjazd dziecka za granicę w postępowaniu nieprocesowym (art. 582 KPC; opłata od wniosku 100 zł) — sąd bada przede wszystkim dobro dziecka: cel i bezpieczeństwo wyjazdu, czas trwania oraz to, czy podróż nie zagraża więzi z drugim rodzicem.

Sąd może udzielić zgody na konkretny wyjazd albo — przy cyklicznych wakacjach — na wyjazdy w określonych ramach. Dobrze przygotowany wniosek (z planem podróży, terminami i dokumentami dziecka) realnie przyspiesza rozstrzygnięcie. Jeśli druga strona blokuje wyjazd bez uzasadnienia, warto skonsultować sprawę z adwokatem prowadzącym sprawy rodzinne w Jeleniej Górze.

Jaką formę ma mieć zgoda na wyjazd dziecka za granicę?

Przepisy nie narzucają jednego wzoru, ale w praktyce zgoda powinna mieć formę pisemną. Przy wyjazdach poza strefę Schengen lub gdy dziecko podróżuje z osobą trzecią (np. dziadkami) zgody z podpisem poświadczonym notarialnie mogą wymagać przepisy państwa docelowego albo regulamin przewoźnika — sprawdź je przed podróżą. Dobrze sporządzona zgoda powinna zawierać:

• dane rodzica wyrażającego zgodę oraz numer jego dokumentu tożsamości (dowód osobisty lub paszport);
• dane dziecka i numer jego dokumentu (paszport dziecka lub dowód osobisty);
• dane osoby, pod której opieką dziecko wyjeżdża, oraz kraj i daty podróży;
• podpis rodzica (przy formie notarialnej — poświadczony przez notariusza).

Pamiętaj też o ważnych dokumentach dziecka na cały czas podróży. Dowód osobisty wystarczy w UE, EOG i Szwajcarii (oraz w państwach, które go uznają); poza nimi potrzebny jest paszport. Paszport dziecka wydaje się za zgodą obojga rodziców — gdy drugi odmawia, zastępuje ją orzeczenie sądu rodzinnego (art. 43 ustawy o dokumentach paszportowych), więc warto objąć wnioskiem do sądu także paszport.

Wyjazd bez zgody — kiedy to uprowadzenie rodzicielskie?

Wywiezienie dziecka za granicę bez zgody drugiego rodzica (lub bez zezwolenia sądu) może zostać uznane za bezprawne uprowadzenie w rozumieniu konwencji haskiej z 1980 r. Drugi rodzic może wówczas żądać nakazania powrotu dziecka do kraju stałego pobytu, a w skrajnych przypadkach w grę wchodzi też odpowiedzialność karna (art. 211 KK).

Działa to w obie strony: jeśli obawiasz się, że drugi rodzic chce wywieźć dziecko za granicę bez Twojej zgody, możesz złożyć w sądzie opiekuńczym wniosek o zakazanie wyjazdu albo o zabezpieczenie. To realne narzędzie ochrony więzi z dzieckiem — pod warunkiem, że zareagujesz odpowiednio wcześnie.

Gdzie złożyć wniosek o zezwolenie na wyjazd w Jeleniej Górze?

Wniosek o zezwolenie na wyjazd dziecka za granicę rozpoznaje sąd opiekuńczy, czyli wydział rodzinny Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze przy ul. Mickiewicza 21 (tam mieści się biuro podawcze i Punkt Informacyjny). Właściwy jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka (art. 569 § 1 KPC): Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze, gdy dziecko mieszka w Jeleniej Górze, Karpaczu, Kowarach, Piechowicach, Szklarskiej Porębie lub gminach Janowice Wielkie, Jeżów Sudecki, Mysłakowice, Podgórzyn, Stara Kamienica; dla Kamiennej Góry, Lubania czy Lwówka Śląskiego — tamtejszy sąd rejonowy.

Na sali rozpraw sądu rodzinnego w Jeleniej Górze widać, że sąd zwraca uwagę na konkrety: cel wyjazdu, długość pobytu, plan kontaktów z drugim rodzicem w tym czasie. Im lepiej wniosek to opisuje, tym sprawniej zapada rozstrzygnięcie. Szczegóły swojej sprawy możesz omówić, korzystając z kontaktu z kancelarią w Jeleniej Górze.

Najczęściej zadawane pytania

Najważniejsze wnioski

• Po rozwodzie wyjazd dziecka za granicę co do zasady wymaga zgody obojga rodziców — także na wakacje (art. 97 § 2 KRO).
• Zgoda nie jest potrzebna, gdy drugi rodzic nie ma władzy rodzicielskiej (np. został jej pozbawiony) albo sąd ograniczył ją bez prawa współdecydowania o istotnych sprawach dziecka.
• Gdy drugi rodzic odmawia zgody, rozstrzyga sąd opiekuńczy na wniosek z art. 97 § 2 KRO — kierując się dobrem dziecka.
• Wyjazd bez zgody to ryzyko zarzutu uprowadzenia rodzicielskiego. Masz wątpliwości? Zadzwoń, zanim kupisz bilety.